Proszę o udzielenie odpowiedzi na pytania dotyczące zakresu prowadzenia selektywnej zbiórki przez gminę w świetle ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2012 r., poz. 391 ze zm.). Zakres prowadzenia selektywnej zbiórki jest określony w art. 3 ust. 2 ustawy, natomiast zakres określony w art. 4 ust. 2 jest znacznie szerszy niż w art. 3. W związku z powyższym rodzą się następujące pytania: 1. Jaki zakres selektywnej zbiórki powinien być wdrożony w gminie – określony w art. 3 czy w art. 4? 2. Za jaki strumień odpadów gmina odpowiada – za określony w art. 3 czy w art. 4? 3. Czy gmina włada i odpowiada za strumień odpadów o kodach innych niż z grupy 20? Odpowiedź eksperta: Ad. 1. Zgodnie z art. 6c ust. 1 UCPG gminy są obowiązane do zorganizowania odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy. Z przepisu tego wynika, że gminy odpowiadają za odbiór wszystkich odpadów komunalnych odebranych od właścicieli nieruchomości objętych gminnym systemem gospodarowania odpadami komunalnymi. Definicja odpadów komunalnych zamieszczona została w ustawie o odpadach, o czym będzie mowa poniżej (ad. 3). W zakresie selektywnego zbierania należy z kolei wskazać, że zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 5 UCPG gminy w celu zapewnienia  czystości i porządku na ich terenie zobowiązane są do ustanowienia tj. zorganizowania, stworzenia warunków do selektywnego zbierania odpadów komunalnych, obejmującego co najmniej następujące frakcje odpadów: papieru, metalu, tworzywa sztucznego, szkła i opakowań wielomateriałowych oraz odpadów komunalnych ulegających biodegradacji, w tym odpadów opakowaniowych ulegających biodegradacji. Wyliczenie to ma charakter otwarty, przy czym gminy mają obowiązek zorganizowania selektywnego zbierania co najmniej tych odpadów, które zostały wymienione w tym przepisie (jest to niezbędne minimum). Powyższą regulację uzupełnia niejako przepis art. 4 ust. 2 pkt 1 lit. a) UCPG, zgodnie z którym w regulaminie UCPG należy uregulować wymagania  w zakresie utrzymania czystości i porządku na terenie nieruchomości obejmujące prowadzenie we wskazanym zakresie selektywnego zbierania i odbierania odpadów komunalnych, w tym powstających w gospodarstwach domowych przeterminowanych leków i chemikaliów, zużytych baterii i akumulatorów, zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, mebli i innych odpadów wielkogabarytowych, odpadów budowlanych i rozbiórkowych oraz zużytych opon, a także odpadów zielonych. Należy podkreślić, że zakres spraw, które należy umieścić w regulaminie ma charakter zamknięty i obligatoryjny, co oznacza, że w regulaminie należy uregulować wszystkie te kwestie, o których mowa w art. 4 ust. 2 UCPG. Z powyższego wynika, iż gmina ma obowiązek zorganizować selektywną zbiórkę co najmniej następujących odpadów: papieru, metalu, tworzywa sztucznego, szkła opakowań wielomateriałowych odpadów komunalnych ulegających biodegradacji, w tym odpadów opakowaniowych ulegających biodegradacji powstających w gospodarstwach domowych: przeterminowanych leków i chemikaliów zużytych baterii i akumulatorów zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego mebli i innych opadów wielkogabarytowych odpadów budowlanych i rozbiórkowych zużytych opon odpadów zielonych Należy przy tym podkreślić, że gmina odpowiada za cały strumień odpadów komunalnych (także tych zmieszanych) wytwarzanych na nieruchomościach, o których mowa w art. 6c ust. 1 i 2 UCPG, tj. ma obowiązek zorganizować ich odbiór i zagospodarowanie. Przy czym w odniesieniu do w/w odpadów gmina ma ponadto  obowiązek wdrożyć system selektywnej ich zbiórki i odbioru. „Zorganizowanie” selektywnej zbiórki może polega zarówno na odbiorze odpadów „u źródła”, tj. spod drzwi, jak i na umożliwieniu właścicielom nieruchomości nieodpłatnego dostarczenia odpadów komunalnych do wyznaczonych punktów selektywnej zbiórki. Uchwała podjęta na podstawie art. 6r ust. 3 powinna precyzować, czy dana frakcja odpadów będzie odbierana wyłącznie u źródła (tak odpady zmieszane), wyłącznie w punktach selektywnej zbiórki (tak przeterminowane leki oraz baterie i akumulatory, które nie mogą być odbierana u źródła , gdyż będąc odpadami niebezpiecznymi stanowiłyby zbyt duże zagrożenie np. dla dzieci) czy łącznie obiema metodami: zarówno u źródła, jak i w punktach selektywnej zbiórki.   Warto również zauważyć, że gmina ma prawo ustanowienia limitu, w ramach którego w zamian za uiszczoną na jej rzecz „opłatę śmieciową” będzie odbierała odpady komunalne od właścicieli nieruchomości (można tego dokonać w ramach uchwały, o której mowa w art. 6r ust. 3 UCPG). Po przekroczeniu tego limitu gmina odbierze odpady komunalne, ale za dodatkową opłatą (gmina nie może zobowiązać właścicieli nieruchomości, by „nadwyżki” odpadów dostarczali samodzielnie do punktów selektywnego zbierania odpadów; musi każdy rodzaj odpadów, chociażby rzadko, odbierać z nieruchomości bezpośrednio). Ad.3. Gminy odpowiadają nie tylko za odpady o kodzie 20. Wynika to z powołanych już wyżej art. 3 UCPG oraz z art. 6c UCPG. W tym zakresie kluczowym jest ustalenie zakresu pojęcia odpadów komunalnych, gdyż co do zasady gmina ponosi odpowiedzialność za gospodarowanie tymi właśnie odpadami. Pojęcie odpadów komunalnych zdefiniowane zostało w art. 3 ust. 2 pkt 4 ustawy o odpadach. Zgodnie z tym przepisem są to odpady powstające w gospodarstwach domowych, z wyłączeniem pojazdów wycofanych z eksploatacji, a także odpady niezawierające odpadów niebezpiecznych pochodzące od innych wytwórców odpadów, które ze względu na swój charakter lub skład są podobne do odpadów powstających w gospodarstwach domowych. Dla odpadów komunalnych istotne jest więc, aby powstawały w gospodarstwach domowych, bądź też by były podobne do takich odpadów z uwagi na skład lub charakter. To, czy dany odpad jest komunalnym, należy badać każdorazowo z uwzględnieniem powołanych wyżej okoliczności. Definicja ta znajduje się w akcie rangi ustawowej. Natomiast katalog odpadów zawarty jest w akcie wykonawczym - rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. Nr 112, poz. 1206) – i posiada wyłącznie charakter pomocniczy. Nadto należy zauważyć, że grupa odpadów o kodach 20 zatytułowana jest ‘odpady komunalne łącznie z frakcjami gromadzonymi selektywnie’. Grupa 20 01 to odpady komunalne segregowane i gromadzone selektywnie - z wyłączeniem 15 01, czyli odpadów opakowaniowych (włącznie z selektywnie gromadzonymi komunalnymi odpadami opakowaniowymi). Zgodnie bowiem z § 4 ust. 6 rozporządzenia w sprawie katalogu odpadów, odpady opakowaniowe będące odpadami komunalnymi, jeśli są zbierane selektywnie lub występują jako zmieszane odpady opakowaniowe, klasyfikuje się w podgrupie 15 01, a nie w 20 01. Wobec tego obok kodów z grupy 20, należy też stosować kody z grupy 15 01. Ponadto, zgodnie z § 4 ust. 1-4 rozporządzenia w sprawie katalogu odpadów: Odpady klasyfikuje się według źródła powstawania w grupach 01 do 12 lub 17 do 20, przypisując im odpowiedni kod sześciocyfrowy określający rodzaj odpadu (wyłączając kody kończące się na 99), z zastrzeżeniem ust. 5 i 6. W przypadku nieodnalezienia odpowiedniej pozycji w grupach 01 do 12 lub 17 do 20, odpady klasyfikuje się w grupach 13, 14 i 15. W przypadku nieodnalezienia odpowiedniej pozycji w grupach, o których mowa w ust. 2, odpady klasyfikuje się w grupie 16, zawierającej odpady nieujęte w innych grupach. W przypadku nieodnalezienia odpowiedniej pozycji w grupie 16, odpady klasyfikuje się w grupie według źródła powstawania, przypisując im kod kończący się na 99 (inne niewymienione odpady). Odpady budowlane (które również są odpadami komunalnymi, jeżeli powstają w gospodarstwach domowych), chociaż mogłyby być zaklasyfikowane jako „odpady komunalne niewymienione w innych podgrupach” (20 03 99), mają odrębną grupę kodów 17 – odpady z budowy, remontów i demontaży obiektów budowlanych oraz infrastruktury (włączając glebę i ziemię z terenów zanieczyszczonych) – dla tego typu odpadów należy więc stosować kody z grupy 17. Reasumując, mając na uwadze fakt, iż odpady komunalne to te, które powstają w gospodarstwach domowych lub o podobnym składzie i charakterze, należy stwierdzić, iż posługiwanie się kodami odpadów innymi aniżeli te z grupy 20 (odpady komunalne), nie pozbawia danych opadów statusu odpadów komunalnych, jeśli powstają one w gospodarstwach domowych lub są to odpady niezawierające odpadów niebezpiecznych pochodzące od innych wytwórców odpadów, które ze względu na swój charakter lub skład są podobne do odpadów powstających w gospodarstwach domowych. Hasła kluczowe: utrzymanie czystości i porządku w gminach, zakres selektywnej zbiórki, strumień odpadów, odpady o kodzie 20