Wymóg posiadania bazy magazynowo-transportowej w sytuacji gdy miasto posiada własną instalację Mając na uwadze regulacje zawarte w projekcie rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości w zakresie posiadania przez przedsiębiorcę bazy magazynowo-transportowej proszę o wyjaśnienie, czy wymóg ten będzie bezwzględnie wymagany w odniesieniu do bazy magazynowej w następującej sytuacji: Miasto Radom posiada własną instalację (Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Komunalnych), która posiada pozwolenie zintegrowane na unieszkodliwianie i odzysk odpadów komunalnych. W skład ZUOK wchodzą następujące instalacje: - kompostownia odpadów organicznych, - linia segregacji odpadów zbieranych selektywnie i odpadów zmieszanych, - linia przerobu odpadów wielkogabarytowych i podobnych (w tym zużytego sprzętu RTV i AGD), - linia przerobu odpadów budowlanych i podobnych, - linia przygotowania komponentów do produkcji paliwa z odpadów (RDF). W związku z tym gmina ogłosi przetarg wyłącznie na odbiór i transport odpadów (bez zagospodarowania) wskazując w/w instalację dla wszystkich odpadów komunalnych, w tym zbieranych selektywnie. Dla przedsiębiorców, którzy będą wykonywać usługę wyłącznie w zakresie transportu odpadów, taka baza będzie zbędna. Czy wymóg posiadania bazy magazynowo-transportowej będzie bezwzględnie wymagany w sytuacji gdy miasto posiada własną instalację? Odpowiedź eksperta: Art. 9d UPCG oraz wydane na jego podstawie rozporządzenia, które dotyczą m.in. wymagań, jakie musi spełnić baza magazynowo-transportowa odnoszą się do podmiotów odbierających odpady komunalne od właścicieli nieruchomości. Przepis ten brzmi następująco: „podmiot odbierający odpady komunalne od właścicieli nieruchomości jest obowiązany do spełnienia następujących wymagań: (...) zapewnienia odpowiedniego usytuowania i wyposażenia bazy magazynowo-transportowej.” Należy więc przede wszystkim zauważyć, że przepis ten dotyczy właśnie samego odbierania odpadów, nie ma przy tym znaczenia czy dany podmiot zajmuje się także zagospodarowaniem odpadów. To, że podmiot odbierający odpady nie prowadzi zarazem działalności w zakresie ich zagospodarowania nie więc znaczenia. Ponadto art. 9d UPCG, a także projekt rozporządzenia, nie przewiduje żadnych wyjątków, które mogłyby stanowić podstawę do ‘zwolnienia’ danego przedsiębiorcy z wymogu posiadania bazy transportowo-magazynowej. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że baza ta nie tylko ma służyć magazynowaniu odpadów przed ich zagospodarowaniu, ale także stanowić miejsce postoju pojazdów, co wynika m.in. § 5 ust. 2 pkt 2 projektu rozporządzenia, który wymaga, aby w bazie miejsca przeznaczone do parkowania pojazdów były zabezpieczone przed emisją zanieczyszczeń do gruntu, baza powinna być wyposażona w miejsca przeznaczone do parkowania pojazdów, punkt bieżącej konserwacji i napraw pojazdów, miejsce moich mycia i dezynfekcji, pomieszczenia socjalne dla pracowników odpowiadające ilości zatrudnionych osób. Niewątpliwie wymogi odnośnie wymienionych parametrów bazy powinny się znaleźć w treści specyfikacji istotnych warunków zamówienia, a następnie w umowie zawartej z przedsiębiorcą. Ewentualnie można by rozważyć zrezygnowanie z wymagań dotyczących samego magazynowania odpadów, przy czym wydaje się, że nie można z góry wykluczyć sytuacji, w której z jakichś przyczyn dany pojazd nie może przekazać zebranych odpadów od razu do instalacji i konieczne jest ich czasowe magazynowanie – z tych względów baza powinna mieć nie tylko charakter transportowy, ale także magazynowy. Wobec powyższego, przedsiębiorca odbierający odpady ma obowiązek posiadać bazę magazynowo-transportową spełniającą wymagania określone w przepisach wykonawczych. Na temat lokalizacji bazy transportowej najbardziej obszerne rozważania mona znaleźć w książce J. Klatki i M. Kuźniaka „Gospodarowanie odpadami komunalnymi. Poradnik dla gmin.” LEX 2012, str. 98-99. Czytamy tam, że w decyzji wydanej w sprawie miasta Kalisz Prezes UOKiK uznał za ograniczającą konkurencję praktykę polegającą na uzależnieniu udzielenia zezwolenia na świadczenia usług odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości od posiadania bazy technicznej zlokalizowanej na terenie miasta lub gminy sąsiadującej z miastem, umożliwiającej prowadzenie działalności objętej zezwoleniem. Obowiązek określenia wymagań co do bazy transportowej został nałożony na gminę w drodze rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 30 grudnia 2005 r. w sprawie szczegółowego sposobu określania wymagań, jakie powinien spełniać przedsiębiorca ubiegający się o uzyskanie zezwolenia (Dz. U. z 2006 r. Nr 5, poz. 33). W wyniku odwołania złożonego przez miasto Kalisz ostatecznie sprawę rozstrzygnął SN w wyroku z dnia 14 listopada 2008 r., uznając, że nierówne traktowanie przedsiębiorców może być tylko jedną z postaci ograniczenia konkurencji w taki sposób. Zatem brak dyskryminacji w traktowaniu przedsiębiorców ubiegających się o zezwolenie na prowadzenie określonej działalności na rynku obejmującym miasto nie wyłącza możliwości naruszenia art. 9 ust. 2 pkt 5 u.o.k.k. Przepis ma bowiem zastosowanie przede wszystkim do takich praktyk, które utrudniają wejście na dany rynek innym przedsiębiorcom, czyniąc je droższym, a w ten sposób mniej opłacalnym i bardziej ryzykownym, poprzez określenie różnego rodzaju warunków, jakie muszą spełnić potencjalni nowi uczestnicy rynku, a także dotychczasowi, jeżeli chcieliby dalej działać na tym samym rynku co do tej pory. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że powyższe kryterium oznacza, że o zezwolenie na prowadzenie działalności polegającej na odbiorze odpadów komunalnych mogą się ubiegać tylko ci przedsiębiorcy, którzy posiadają bazę na terenie gminy (gmin sąsiednich), z wyłączeniem innych przedsiębiorców. Skutkiem praktyki jest więc wyodrębnienie spośród kategorii przedsiębiorców zajmujących się odbiorem odpadów komunalnych przedsiębiorców, którzy mogą ubiegać się o świadczenie usług na terenie miasta, oraz przedsiębiorców działających na tym samym rynku produktowym, którzy tej możliwości zostają pozbawieni. Z wyroku wynika, że warunki uzyskania zezwolenia powinny być tak ukształtowane, aby cele ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach i związane z ich realizacją stosowne zadania gminy określone w tej ustawie mogły być właściwie wypełniane. Mając na uwadze powyższe, trzeba stwierdzić, że wprowadzenie wymogu posiadania bazy technicznej na terenie miasta Kalisz lub gminy sąsiadującej powinno służyć należytej realizacji tych celów (zadań). Miasto Kalisz nie wykazało bowiem, że wymóg ten jest niezbędny (ani nawet potrzebny) do tego, aby cele te – a konkretnie przede wszystkim bezpieczny dla środowiska i mieszkańców gminy odbiór odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości mogły być właściwie realizowane. Przeciwnie, udowodnienie przez miasto Kalisz tego, że wymóg ten jest konieczny, powinno być traktowane jako okoliczność stanowiąca obiektywne uzasadnienie, wykluczając w rezultacie zasadność kwalifikacji praktyk dominanta za nadużycie (takiego dowodu jednak nie przedłożono w sprawie). Same przepisy powołanego powyżej rozporządzenia w sprawie szczegółowego sposobu określania wymagań, jakie powinien spełniać przedsiębiorca ubiegający się o uzyskanie zezwolenia, wyraźnie nakładają na prezydenta miasta (wójta lub burmistrza) obowiązek określenia wymagań potrzebnych do uzyskania zezwolenia, w taki sposób, aby nie ograniczały one konkurencji. Wprowadzenie spornego wymogu nie miało charakteru neutralnego z punktu widzenia zapewnienia faktycznie równych dla wszystkich przedsiębiorców warunków podejmowania i prowadzenia działalności na rynku odbioru odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości. Co więcej, wymóg ten doprowadził do antykonkurencyjnego zamknięcia dostępu do tego rynku. Powyższe orzeczenie jest o tyle ważne, że w obecnie obowiązującym stanie prawnym prawdopodobnie nastąpi doprecyzowanie wymogu dotyczącego lokalizacji bazy magazynowo-transportowej. Zgodnie z art. 9d ust. 1 pkt 4 u.c.p.g. podmiot odbierający odpady komunalne od właścicieli nieruchomości jest obowiązany do spełnienia wymagań zapewnienia odpowiedniego usytuowania i wyposażenia bazy magazynowo-transportowej. Na mocy art. 9d ust. 2 u.c.p.g. minister właściwy do spraw środowiska w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw gospodarki ma obowiązek określić w drodze rozporządzenia szczegółowe wymagania, o których mowa w ust. 1 wyżej wskazanego przepisu, kierując się koniecznością ujednolicenia wymagań dotyczących odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości i zagospodarowania tych odpadów. Zgodnie z § 5 ust. 1 projektu rozporządzenia podmiot odbierający odpady komunalne od właścicieli nieruchomości jest obowiązany posiadać bazę magazynowo-transportową usytuowaną: w gminie, z terenu której odbiera te odpady, lub w odległości nie większej niż 60 km od granicy tej gminy; na terenie, do którego posiada tytuł prawny. Wydaje się więc, że w świetle cytowanego wyroku SN dopuszczalne jest (o ile rozporządzenie wejdzie w życie w projektowanym kształcie), aby przedsiębiorca posiadał bazę w odległości do 60 km od granic gminy; gmina nie może jednak stawiać wymogu, aby baza znajdowała się na jej terenie, o ile nie jest to konieczne z przyczyn obiektywnych. Hasła kluczowe: utrzymanie czystości i porządku w gminach, baza magazynowo-transportowa, ZUOK, Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Komunalnych