Nasza gmina uchwałą rady gminy przystąpiła do regionalnego systemu gospodarki odpadami obejmującego projekt “Budowa zakładu unieszkodliwiania odpadów dla miasta i powiatu” oraz przeniesieniu zadania własnego polegającego na unieszkodliwianiu odpadów na rzecz gminy. W uchwale tej widnieje zapis, że nasza gmina zobowiązuje się  do kierowania odpadów komunalnych z terenu naszej gminy do wyżej wspomnianego zakładu. czy w tym przypadku my nie będzie mogli kierować odpadów do innych powstających w późniejszym czasie regionalnych instalacji przetwarzania odpadów. Odpowiedź eksperta: Na początek należy wskazać, że obowiązek przekazywania wszystkich odpadów komunalnych do konkretnej instalacji nie wynika z żadnego przepisu prawnego. W art. 9e ust. 1 pkt 2 UCPG wskazuje się jedynie, że „podmiot odbierający odpady komunalne od właścicieli nieruchomości jest obowiązany do przekazywania odebranych od właścicieli nieruchomości zmieszanych odpadów komunalnych, odpadów zielonych oraz pozostałości z sortowania odpadów komunalnych przeznaczonych do składowania do regionalnej instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych.” Obowiązek ten dotyczy wyłącznie: zmieszanych odpadów komunalnych, odpadów zielonych, pozostałości z sortowania odpadów komunalnych przeznaczonych do składowania. Z kolei zgodnie z art. 9e ust. 1 pkt 1 UCPG odpady selektywnie zebrane powinny być przekazywane „do instalacji odzysku i unieszkodliwiania odpadów, zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami, o której mowa w art. 7 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach”. Instalacją taką może być, ale nie musi, regionalna instalacja. Powyższy przepis zawiera odesłanie do hierarchii postępowania z odpadami określonej w art. 7 ustawy o odpadach. Zgodnie z tym przepisem: "Posiadacz odpadów jest obowiązany do postępowania z odpadami w sposób zgodny z zasadami gospodarowania odpadami, wymaganiami ochrony środowiska oraz planami gospodarki odpadami. Posiadacz odpadów jest obowiązany w pierwszej kolejności do poddania ich odzyskowi, a jeżeli z przyczyn technologicznych jest on niemożliwy lub nie jest uzasadniony z przyczyn ekologicznych lub ekonomicznych, to odpady te należy unieszkodliwiać w sposób zgodny z wymaganiami ochrony środowiska oraz planami gospodarki odpadami. Odpady, których nie udało się poddać odzyskowi, powinny być tak unieszkodliwiane, aby składowane były wyłącznie te odpady, których unieszkodliwienie w inny sposób było niemożliwe z przyczyn technologicznych lub nieuzasadnione z przyczyn ekologicznych lub ekonomicznych.” A zatem odpady komunalne selektywnie zebrane w pierwszej kolejności należy przekazywać do instalacji odzysku, dopiero  w dalszej kolejności do instalacji unieszkodliwiania, a na samym końcu do składowania. Do postępowania z tymi odpadami znajdzie również zastosowanie art. 9 ustawy o odpadach, statuujący zasadę bliskości (w art. 7 ust. 1 ustawy o odpadach, do którego odsyła w/w przepis UCPG, wskazuje się, że z odpadami należy postępować w sposób zgodny z zasadami gospodarowania odpadami – zasada bliskości jest jedną z tych zasad). Z przepisu tego wynika, że  odpady powinny być pooddawane odzyskowi lub unieszkodliwianiu w miejscu ich powstawania, a jeżeli byłoby to niemożliwe, najbliżej miejsca ich powstania (art. 9 ust. 1 i 2 ustawy o odpadach). Należy przy tym zauważyć, że wymóg, by miejsce to było zlokalizowane na obszarze regionu gospodarki odpadami komunalnymi, na którym odpady te zostały wytworzone, nie znajduje zastosowania do odpadów selektywnie zbieranych (dotyczy on tylko tych odpadów, które muszą trafić do instalacji regionalnej – wniosek z brzmienia art. 9 ust. 6 ustawy o odpadach). Można więc pokusić się o stwierdzenie, że odpady komunalne selektywnie zbierane przedsiębiorca powinien przekazać do takiej instalacji odzysku lub unieszkodliwiania, która położona jest najbliżej miejsca ich powstawania, bez względu na to, czy znajduje się ona na terenie tego samego, czy innego regionu. Wymóg dotyczący przekazania odpadów do konkretnej instalacji nie może być również zamieszczony w SIWZ (dotyczy to także odpadów, które obligatoryjnie należy oddać do regionalnej instalacji). Wskazanie takie mogłoby narazić gminę na zarzut naruszania konkurencji na rynku. Szersza analiza tego zagadnienia pozostaje poza zakresem odpowiedzi na zadane pytanie. A zatem o tym, do jakiej instalacji trafią odpady komunalne z terenu gminy decyduje wybrany w drodze przetargu przedsiębiorca odbierający te odpady. Gmina nie może mu „narzucić” określonej instalacji. Zobowiązania gminy zawarte w uchwale rady gminy w sprawie przystąpienia do programu oraz przeniesienia wykonywania danego zadania własnego na inną gminę nie są bowiem wiążące dla przedsiębiorców (porozumienie międzygminne nie stanowi aktu prawa miejscowego, stanowi ono swoistą publicznoprawną formę współdziałania gmin, podobną do umowy cywilnoprawnej).   Przedsiębiorca musi przy tym postępować zgodnie z powołanymi wyżej przepisami, a więc dany typ odpadów przekazywać do regionalnej instalacji zlokalizowanej na obszarze regionu (położonej najbliżej miejsca powstania odpadów, jeżeli instalacji takich jest kilka), a pozostałe odpady (selektywnie zebrane) przekazywać do instalacji odzysku lub unieszkodliwiania najbliżej położonych. Skutki niewywiązania się z zobowiązania zawartego w porozumieniu obciążają gminę, która zobowiązanie takie na siebie przyjęła. Przy czym spory majątkowe wynikłe z porozumień rozstrzygają sady powszechne (art. 8 ust. 2b ustawy o samorządzie gminnym). Proponowane jest, by gminy w porozumieniu zawarły postanowienia, które regulować będą owe skutki, albo usunięcie takiego zobowiązania z uwagi na to, że gmina nie ma wystarczających możliwości, by skierować strumień odpadów powstających na jej terenie do konkretnej instalacji. Hasła kluczowe: utrzymanie czystości i porządku w gminach, wskazywanie regionalnej instalacji